Tribina u Bosanskoj Krupi

«KRAJIŠKE  MEDRESE  I  VAKUF»

    Četvrtog aprila u hotelu «Stari Grad» u Bosanskoj Krupi upriličena je tribina pod nazivom «Krajiške medrese i vakuf». Zanimljivo je da su tribinu u Bosanskoj Krupi   uspješno prezentirali aktuelni profesori Cazinske medrese.

         Dr Muharem Štulanović u svom izlaganju je naglasio kako su Bošnjaci «živeći stotinama godina sa vakufom i od  vakufa kao institucije koja je osigurala uvjete za nesmetan vjerski život, a za vrijeme osmanske uprave nosila glavni teret obrazovanja oni su prihvatili vakuf kao sastavni dio svoje društvene svakodnevice. Vakuf je tako postao neka vrsta narodne institucije». To potvrđuje historijat starih krajiških medresa. To vrlo zorno pokazuje primjer gradnje sadašnje zgrade medrese uz učešće preko sedam stotina vakifa.

         Profesor Ibrahim Redžić je uz dojmljivu prezentaciju cd – projektora podsjetio na rani dodir Krupljana sa islamom te ukazao na sličnosti i podudarnosti karaktera reisa Džemaludina Čauševića kroz njegovu učenost, posebno hrabrost, odlučnost i nepokolebljivost uporedivši je sa entuzijazmom i nepokolebljivošću svršenika Cazinske medrese u pronošenju islamskog duha po Krajini ali i po drugim zemljama, od Italije do Švedske.

         Profesor Mehmed Mašiće je u svom vrlo nadahnutom izlaganju govorio  o historiji krajiških medresa. Predstavljajući svoju objavljenu knjigu Bihaćke medrese, ukazao na veći broj prvorazrednih otkrića za naše područje. Ovdje ćemo navesti samo nekoliko tih podataka:

          Otkriveno je da djelovanje medresa u Krajini ima tradiciju od više stoljeća, više stotina godina, te da su to bile prve srednje škole u gradu Cazinu, u gradu Bužimu, Sanskom Mostu, Prijedoru… To su bile, upravo, tamošnje medrese. Recimo, medresa u Bihaću, podignuta 1841. godine (od strane krajiškog kapetana) Mehmed-paše Bišćevića, ( a i vi u Krupi ste imali svoje kapetane) znači, prije ravno 166 godina, prva je srednja škola u tom gradu, i prva škola takvog ranga u ovom dijelu BiH. S ovim je naučno pobijena teza koja se može pročitati u određenoj literaturi, da je Bihaćka gimnazija prva srednja škola u ovim krajevima, koja je podignuta tek 1911. godine, znači, 70 punih   godina poslije medrese! Ova gimnazija je mogla biti i starija od medrese, i to ne bi bilo ni važno ni sporno, da ne govori o jednom neshvatljivom mentalitetu ili sljepilu koje je spremno tako olahko potcijeniti vlastitu islamsku kulturu i tradiciju i potom je prepustiti  zaboravu.

-  Izvučena je iz zaborava, vjerovatno i prva viša škola u Bosanskoj krajini. Naime, pojedine bosanske medrese bile su u rangu viših škola kao Gazi Husrevbegova u Sarajevu. Ona predstavlja prvu višu školu u Sarajevu i ne samo u Sarajevu , nego u cijeloj BiH (osnovana prije 470 godina)(tj. 1537.g.). Ili, drugi primjer: današnji Univerzitet u Tuzli, zvanično, u svojim aktima, početak rada Behram-begove medrese uzima kao početak obrazovnog procesa u Tuzli i okolini. (osnovana je prije 380 godina) . Mišljenja smo da  i Bihaćki univerzitet treba proučiti krajiške medrese, posebno, Mehmed-pašinu, i smatrati je svojom tradicijom.

-  Malo je zemalja u Evropi, malo je naroda u Evropi koji se mogu ponositi sa tako dugom i bogatom povijesti u odgoju i obrazovanju kao što su medrese u Bosni.

         – Otkriveno je i koja je to najstarija krajiška biblioteka. To je biblioteka Bihaćke medrese iz 1892. godine.

 – prvi put su objavljeni  podaci o četiri medrese u Krajini koje su do tada bile potpuno nepoznate u naučnoj javnosti. To su medrese u Prijedoru, zatim u Starom Majdanu kod Sanskog Mosta, u Bužimu i Mehmed-pašina u Bihaću. O njima do sada nije bilo nikakvih podataka u literaturi.

 – otkriveno je u užoj  Krajini  (sliv Une i Sane) da je djelovalo čak deset medresa. To su: dvije medrese u Cazinu,  tri u Bihaću (Mehmed-pašina, 1841. na Otoci, stara Bihaćka, ispred Fethije iz 1866. i nova Bihaćka iz 1892. g.),  te po jedna u Sanskom Mostu, ( 19. vijek), Bužimu, (oko 1880-1890.) Prijedoru, (19. vijek) i Bosanskom Novom, (prije 1852. g.). To je prvi put objavljeno u javnosti i nije osporeno. Ovo, naravno, nisu konačni podaci i vrlo je moguće da je ovih ustanova bilo i više na ovim prostorima. Broj deset je impozantan broj koji nam služi za ponos. To dovoljno govori da su naši djedovi, Krajišnici, ne samo budno čuvali granice svoje države, nego istovremeno osnivali i školovali se u brojnim krajiškim medresama.

-  Veoma je interesantno istaći i ovaj podatak: naime, od 1866. do 1892. godine (tj. 26 godina) u Bihaću djeluju istovremeno! – dvije medrese (uporedo, jedna do druge). To je bila privilegija samo centara učenosti, univerzitetskih gradova, tzv. gradova medresa, kao što su Sarajevo, Mostar, Travnik. Takvih centara učenosti bilo je i ovdje u Krajini.

-          – Interesantan je podatak da je jedna krajiška medresa imala vlastitu ekonomiju za izdržavanje. To je bio jedini poznati slučaj u BiH. Imala je to Bihaćka medresa (od 1939.g.). Danas se to pokušava realizirati u Gazijinoj medresi, u Visočkoj itd.

– Otkriveni su podaci da je početkom prošlog vijeka postojala  jedna ženska medresa u Krajini. (od 1937-38. u Bihaćkoj). U to vrijeme to je bila prava rijetkost.  I danas ima živih svršenica ove medrese. (Znači, ova naša sadašnja  medresa u Cazinu nije prva takva).

         – Zanimljivo je da je jedna od krajiških medresa imala najljepšu građevinu medrese u BiH. To je bila Bihaćka, sagrađena (1892.) u prelijepom pseudomaurskom stilu. ( I današnja Cazinska je najljepša!)

-  otrgnuti su od zaborava  podaci da su svršenici krajiških medresa zauzimali veoma visoke položaje u Bosni i u Turskoj. Krajiške medrese su iznjedrile, iškolovale, čak trojicu reisul-ulema u BiH. To su: Husein Nur-udin ef Hafizović (Mehmed-pašina medresa u Bihaću,  nezvanično reis 1878.-1882.), Mustafa Hilmi ef. Hadžiomerović ( Prijedorska medresa, reis 1882.-1893.) i Mehmed Džemaluddin Čaušević ( Bihaćka , reis 1914.- 1930).

I na kraju bih rekao nekoliko rečenica o cazinskim medresama .

Prva poznata cazinska medresa sagrađena je davne 1867. godine. Otuda s ponosom slavimo ovaj jubilej 140 godina medrese. Cazinska medresa je najstarija krajiška medresa koja je u funkciji. Od svih deset krajiških medresa samo je Cazinska obnovila svoj rad.

Od svih krajiških medresa do danas je sačuvan samo objekat – građevina Cazinske medrese iz 1890. godine. Sve su ostale ukinute, srušene,  ili je zabranjen rad , oduzeta imovina itd.

Interesantan je podatak da je Cazinsku medresu izdržavala općina. To je jedini takav slučaj u BiH. To je imalo svojih i dobrih i loših strana. Naime, kad je općina Cazin prestala izdržavati medresu 1911. godine, medresa je ubrzo ugašena.

Na kraju je bilo riječi o kvalitetu školovanja u Cazinskoj medresi. Zabilježeno je da su svojevremeno mnogi učenici prelazili iz Bihaćke u cazinsku medresu, jer su muderrisi (profesori) ove medrese zbog svoje učenosti bili na velikom glasu.

Kada je 1908. godine, hafiz Šaćir ef. Pandžo,, u ime najviših institucija IZ-e  BiH, izvršio inspekciju Cazinske medrese i kada se vratio u Sarajevo izjavio je da ova medresa po postignutom uspjehu spada među prve u Bosni i Hercegovini“.

Sadašnji kolektiv  medrese će se potruditi da i sadašnja medresa bude među prvima u BiH.»- istakao je na kraju profesor Mašić.